Μετάβαση στο περιεχόμενο
Δικηγορικό Γραφείο Τσέγα Κωνσταντίνου & Συνεργατών

Εμπορικό Δίκαιο

Δίκαιο εμπορικών συμβάσεων πριν την υπογραφή

Εμπορικό Δίκαιο

Το δίκαιο εμπορικών συμβάσεων ορίζει τι ισχύει ανάμεσα σε δύο επιχειρήσεις όταν η μία πουλάει, διανέμει, κατασκευάζει ή παρέχει υπηρεσίες στην άλλη. Δεν υπάρχει χωριστός κώδικας με αυτό το όνομα. Οι κανόνες βγαίνουν από τον Αστικό Κώδικα, από ειδικούς νόμους για συγκεκριμένους τύπους συμβάσεων, και από ό,τι οι ίδιοι οι συμβαλλόμενοι έγραψαν, εφόσον δεν προσκρούει σε αναγκαστικό δίκαιο.

Στην πράξη η διαφορά σπάνια κρίνεται στον ορισμό. Κρίνεται στο κενό. Μια παραγγελία που κλείστηκε στο τηλέφωνο, ένα τιμολόγιο που στάλθηκε μετά, και μια ρήτρα ευθύνης που κανείς δεν διάβασε φτάνουν στο δικαστήριο ως τρεις διαφορετικές ιστορίες.

Το κείμενο περιγράφει το πλαίσιο όπως ισχύει στις 17 Νοεμβρίου 2026. Δεν είναι γνωμοδότηση για συγκεκριμένη σύμβαση. Η ποινική ρήτρα, η παραγραφή και ο τύπος κρίνονται στο κείμενο και στα πραγματικά περιστατικά.

Τι ρυθμίζει, και τι μένει στους συμβαλλόμενους

Ο Αστικός Κώδικας ξεκινά από την ελευθερία των συμβάσεων (άρθρο 361). Δύο επιχειρήσεις μπορούν να ορίσουν το αντικείμενο, το τίμημα και τον τρόπο λύσης, μέσα στα όρια του νόμου. Στις συμβάσεις ανάμεσα σε επαγγελματίες δεν εφαρμόζεται αυτούσιος ο ν. 2251/1994 για την προστασία του καταναλωτή. Αυτό δεν αφήνει κάθε ρήτρα όρθια. Συμφωνία που αποκλείει εκ των προτέρων την ευθύνη από δόλο ή βαρεία αμέλεια είναι άκυρη (άρθρο 332 ΑΚ). Άκυρος είναι και ο εκ των προτέρων αποκλεισμός της ευθύνης για ελαφρά αμέλεια, όταν αντίκειται στα χρηστά ήθη.

Το πρακτικό συμπέρασμα είναι στενό. Οι δύο πλευρές γράφουν τον κανόνα της συνεργασίας τους. Ο νόμος γεμίζει ό,τι άφησαν κενό, και ακυρώνει ό,τι προσπάθησαν να σβήσουν ενώ δεν τους επιτρεπόταν.

Το email μπορεί να δεσμεύει. Σπάνια καλύπτει τη συνεργασία

Για τις περισσότερες εμπορικές συμβάσεις ο νόμος δεν ζητά συμβολαιογραφικό έγγραφο. Ιδιωτικό συμφωνητικό αρκεί. Μια σαφής ανταλλαγή μηνυμάτων μπορεί να δείξει ότι υπήρξε πρόταση και αποδοχή σε ορισμένο αντικείμενο. Το κενό εμφανίζεται αλλού. Στο email γράφτηκε η ποσότητα και η τιμή της πρώτης παράδοσης. Δεν γράφτηκε τι γίνεται αν αλλάξει η τιμή της πρώτης ύλης, ποιος επωμίζεται την καθυστέρηση, και πώς λύνεται η συνεργασία τον δεύτερο χρόνο.

Όπου ο νόμος επιβάλλει τύπο, το email δεν τον αναπληρώνει. Η μεταβίβαση ακινήτου και ορισμένες εταιρικές πράξεις θέλουν τον δικό τους τύπο. Μια εμπορική πώληση κινητών, μια σύμβαση διανομής ή μια σύμβαση παροχής υπηρεσιών, κατά κανόνα, γίνονται με ιδιωτικό έγγραφο.

Τι χρειάζεται να έχει κλείσει πριν την υπογραφή

  • Αντικείμενο που ελέγχεται. Προδιαγραφή, ποσότητα, τόπος και χρόνος παράδοσης ή παραλαβής. Η φράση «σύμφωνα με τις ανάγκες του πελάτη» δεν λέει τι παραδόθηκε.
  • Τίμημα και πληρωμή. Ποσό ή τρόπος υπολογισμού, χρόνος εξόφλησης, και συνέπεια αν το τιμολόγιο μείνει απλήρωτο. Ο νόμιμος τόκος υπερημερίας δεν αντικαθιστά μια συμφωνημένη προθεσμία.
  • Κίνδυνος και έλεγχος ποιότητας. Ποιος φέρει τον κίνδυνο μέχρι την παράδοση, και μέσα σε ποια προθεσμία ελέγχεται το εμπόρευμα ή το έργο. Χωρίς προθεσμία, η ένσταση για ελάττωμα έρχεται όταν η απόδειξη έχει ήδη χαθεί.
  • Διάρκεια και λύση. Ημερομηνία λήξης ή κανόνας καταγγελίας, με προειδοποίηση και με έγγραφο. Η αυτόματη ανανέωση χωρίς προθεσμία εναντίωσης δένει τον έναν συμβαλλόμενο για έναν κύκλο που δεν υπολόγισε.
  • Εμπιστευτικότητα με αντικείμενο. Τιμοκατάλογος, πελάτες και τεχνικά στοιχεία δεν καλύπτονται το ίδιο από μια γενική πρόταση «όλα είναι εμπιστευτικά».

Ευθύνη και ποινική ρήτρα

Ο περιορισμός ευθύνης είναι το σημείο που υπογράφεται βιαστικά. Ένα ανώτατο όριο, για παράδειγμα στο ύψος της αμοιβής του τελευταίου έτους, μπορεί να είναι λογικό για καθυστέρηση ή για απλή αθέτηση. Δεν σβήνει τον δόλο ούτε, κατά το άρθρο 332 ΑΚ, τη βαρεία αμέλεια.

Η ποινική ρήτρα (άρθρα 404 επ. ΑΚ) είναι συμφωνημένη ποινή που οφείλεται αν η παροχή δεν τηρηθεί, χωρίς ο δανειστής να αποδείξει το ύψος της ζημίας του. Αν η ποινή είναι δυσανάλογα μεγάλη, ο οφειλέτης μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο να τη μειώσει στο μέτρο που αρμόζει (άρθρο 409 ΑΚ). Μια ρήτρα γραμμένη για να τρομάζει, χωρίς σχέση με ζημία που εξηγείται, είναι η ρήτρα που μειώνεται.

Στη σύμβαση γράφεται επίσης αν η ποινική ρήτρα αποκλείει την περαιτέρω αποζημίωση ή αν οφείλεται μαζί της. Η σιωπή σε αυτό το σημείο ερμηνεύεται από τον νόμο, όχι από ό,τι ειπώθηκε στη διαπραγμάτευση.

Διάρκεια, καταγγελία, δικαστήριο

Σύμβαση ορισμένου χρόνου λήγει στην ημερομηνία της, εκτός αν προβλέπεται ανανέωση. Σύμβαση αορίστου χρόνου χρειάζεται κανόνα καταγγελίας: πόσο νωρίτερα, με τι έγγραφο, και τι γίνεται με τις παραγγελίες που έχουν ήδη δοθεί.

Όταν και οι δύο επιχειρήσεις έχουν έδρα στην Ελλάδα, μια σαφής συμφωνία για το αρμόδιο δικαστήριο αρκεί συνήθως, μέσα στα όρια της πολιτικής δικονομίας. Όταν ο αντισυμβαλλόμενος έχει έδρα στο εξωτερικό, η ρήτρα δικαιοδοσίας και εφαρμοστέου δικαίου είναι χωριστό κεφάλαιο. Το αντιμετωπίζουμε στις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες.

Η παραγραφή δεν είναι μία για όλες τις αξιώσεις. Η γενική εικοσαετία του άρθρου 249 ΑΚ δεν είναι η προθεσμία κάθε εμπορικής απαίτησης. Η σύμβαση δεν ορίζει παραγραφή κατά το δοκούν. Ορίζει πότε γεννιέται η αξίωση και πότε ο ένας πρέπει να ειδοποιήσει τον άλλον.

Πού ακουμπά το εταιρικό και τον ανταγωνισμό

Μια σύμβαση διανομής ή δικαιόχρησης ρυθμίζει περιοχή, στόχους, αποκλειστικότητα και το τι μένει στον διανομέα όταν η συνεργασία τελειώσει. Αν η συνεργασία γίνεται μέσα από κοινή εταιρεία, το εταιρικό πλαίσιο μπαίνει δίπλα στη σύμβαση. Αν η αποκλειστικότητα ή η επιβολή τιμής μεταπώλησης ξεφεύγει, μπαίνει και το δίκαιο του ανταγωνισμού. Τη γενική εικόνα τη δίνει το κείμενο για το εμπορικό δίκαιο, τις συμβάσεις και τον αθέμιτο ανταγωνισμό. Η επιλογή εταιρικού τύπου, όταν η συνεργασία θέλει δική της εταιρεία, είναι άλλο ζήτημα: καταστατικό, μορφή και διοίκηση.

Μια σειρά που αντέχει στον έλεγχο

  1. Γράφεται πρώτα τι θα κάνουν οι δύο πλευρές τους επόμενους δώδεκα μήνες, όχι ένας γενικός τίτλος αντικειμένου.
  2. Πάνω σε αυτό ελέγχονται τα κενά: τιμή, καθυστέρηση, ελάττωμα, λύση, ευθύνη.
  3. Ρήτρες που ήρθαν από ξένο πρότυπο διαβάζονται με τον Αστικό Κώδικα. Ό,τι είναι ανεκτό στην έδρα της μητρικής μπορεί να είναι άκυρο στην Ελλάδα.
  4. Υπογράφει όποιος δεσμεύει την εταιρεία. Πληρεξούσιο που δεν καλύπτει τη συγκεκριμένη σύμβαση δεν θεραπεύεται με τη σφραγίδα.

Συχνές ερωτήσεις

Ισχύει συμφωνία που έγινε μόνο με email;

Μπορεί να ισχύει, όταν από τα μηνύματα προκύπτει πρόταση και αποδοχή σε ορισμένο αντικείμενο. Αυτό που συνήθως μένει ασαφές είναι ό,τι δεν γράφτηκε: όριο ευθύνης, χρόνος πληρωμής, τρόπος λύσης. Εκεί η διαφορά δικάζεται με ελλιπή απόδειξη.

Μπορεί το δικαστήριο να μειώσει μια ποινική ρήτρα;

Ναι, αν ο οφειλέτης το ζητήσει και η ποινή είναι υπερβολικά μεγάλη. Το άρθρο 409 ΑΚ επιτρέπει τη μείωση στο μέτρο που αρμόζει. Η ρήτρα δεν είναι διακοσμητική, ούτε όμως και ανέλεγκτη.

Χρειάζεται συμβολαιογράφος για μια εμπορική σύμβαση;

Κατά κανόνα όχι. Συμβολαιογραφικό τύπο ζητούν οι πράξεις για τις οποίες ο νόμος τον επιβάλλει, όπως η μεταβίβαση ακινήτου. Σύμβαση προμήθειας, έργου ή υπηρεσιών ανάμεσα σε επιχειρήσεις γίνεται με ιδιωτικό έγγραφο.

Πριν μπει η υπογραφή

Αν η σύμβαση δεσμεύει την εταιρεία για περισσότερες από μία παραδόσεις, ή για αποκλειστικότητα, διαβάζεται πάνω στην πραγματική λειτουργία και όχι πάνω στο πρότυπο του αντισυμβαλλόμενου. Στείλτε το σχέδιο πριν υπογραφεί.

Επιστροφή στα Άρθρα